Op 21 april woonden zo’n twintig HR-functionarissen uit het bedrijfsleven en de zorgsector in Noord-Nederland de door RBO georganiseerde workshop ‘Wet Werk en Zekerheid’ bij. Aanleiding was de scholingsplicht die in de nieuwe wetgeving wordt vastgelegd; een aspect dat nog opvallend onderbelicht is gebleven in de vele seminars en webinars die in de aanloop naar de inwerkingtreding op 1 juli zij georganiseerd. Advocaat mr. Frans Landstra, specialist in arbeidsrecht en eigenaar van Hanze advocaat in Groningen en Zwolle, wierp alvast een blik in de toekomst. Zijn voornaamste conclusie: de regels zijn duidelijk, maar hoe het spel straks gespeeld gaat worden, is onvoorspelbaar.

“Het gaat hier om de grootste wijziging in het arbeidsrecht van de afgelopen zeventig jaar”, waarschuwt Frans Landstra. “Je kunt gerust stellen dat het wiel opnieuw moet worden uitgevonden. De vertaalslag van de Wet Werk en Zekerheid naar het strategisch personeelsbeleid van organisaties is een niet te onderschatten opgave voor HR-functionarissen. Vooral het ontslagrecht gaat volledig op de schop. Feitelijk komt alle verantwoordelijkheid bij de werkgever te liggen. Goed werkgeverschap is het vertrekpunt van de nieuwe wet.”

Geen excuus meer voor het niet investeren in scholing

Goed werkgeverschap en scholing van werknemers zijn in de nieuwe wet nauw met elkaar verbonden. Met ingang van 1 juli rust op werkgevers de wettelijke plicht om werknemers scholing aan te bieden die noodzakelijk is voor langdurige en bredere inzetbaarheid. Deze wettelijke plicht is van toepassing op alle werknemers en komt aan de orde:

  • Bij het goed blijven uitvoeren van de huidige werkzaamheden. De minister heeft dan vooral de scholing van de oudere werknemer voor ogen.
  • Bij voortzetting van de arbeidsovereenkomst indien de functie van de werknemer komt te vervallen;
  • Indien de werknemer niet langer in staat is zijn functie te vervullen;
  • In geval van ontslag.

De cijfers van scholing van werknemers geven in Nederland al jaren een dalende trend te zien. Als redenen daarvoor voeren werkgevers vaak het tijd- en/of kostenargument op. Ook zeggen veel werkgevers scholing niet nodig te vinden. In deze tijd, waarin economische en technologische ontwikkelingen elkaar in hoog tempo opvolgen, acht de wetgever dergelijke argumenten niet langer houdbaar. Werkgevers zullen in het nieuwe stelsel zeer goed moeten kunnen onderbouwen waarom zij niet of onvoldoende in scholing van werknemers hebben geïnvesteerd. Harde criteria zijn er weliswaar niet, maar dat maakt een goed verweer door werkgevers alleen maar extra ingewikkeld. 

Ontbindingsverzoek wegens disfunctioneren

Voor ontslag moeten redelijke gronden worden aangevoerd. De wetgever heeft in de wet acht gronden benoemd. De kantonrechter zal in concrete gevallen uiteraard bepalen of er inderdaad sprake is van ‘redelijkheid’. In relatie tot de wettelijke scholingsplicht is de wettelijke grond (d) relevant: disfunctioneren. In de wet staat deze grond (&:669 sub d BW) als volgt omschreven:

de ongeschiktheid van de werknemer tot het verrichten van de bedongen arbeid, mits de werkgever de werknemer hiervan tijdig in kennis heeft gesteld en hem in voldoende mate in de gelegenheid heeft gesteld zijn functioneren te verbeteren en de ongeschiktheid niet het gevolg is van onvoldoende zorg van de werkgever voor de scholing van de werknemer.’

Over deze wettekst zegt Frans Landstra: “Het zal een behoorlijke klus worden om, gezien de voorwaarden die in de wet staan omschreven, bij de rechter hard te maken dat iemand ongeschikt is voor zijn functie. Een ontbindingsverzoek wegens disfunctioneren kan onder andere wegens onvoldoende scholing worden afgewezen.”

Aan de tekst verbindt hij daarom de volgende adviezen voor werkgevers c.q. HR-functionarissen:

  • Zorg dat je je zaken op orde hebt, zowel procedureel als inhoudelijk. Maak nu lopende dossiers alvast WWZ-proof. Begin met dossiervorming voor die werknemers bij wie te verwachten is dat het thema ‘ontslag wegens disfunctioneren’ in de komende twee jaar aan de orde komt. Geen dossier = geen ontbinding.
  • Ga met werknemers ‘in de gevarenzone’ nu van start met verbetertrajecten. Ga gesprekken aan, leg afspraken vast en onderneem actie.

Advies: schakel een externe verbetercoach in

Ten aanzien van verbetertrajecten adviseert Frans Landstra om een externe verbetercoach in te schakelen. “Ga daar als manager niet zelf mee aan de slag. Vermijd het risico dat de kantonrechter je uiteindelijk verwijt dat je je eigen vlees hebt gekeurd. Een verbetertraject kan bovendien een fors beslag op je tijd leggen; het kan zo maar een jaar duren. Daarnaast moet je redelijk deskundig zijn. Zeker wanneer je als leidinggevende meedraait in je team, is de impact op je werk al snel te groot.”

De meerwaarde van een externe verbetercoach is daarom vooral gelegen in onafhankelijkheid en deskundigheid. De verbetercoach ondersteunt het management en de direct leidinggevende bij het opzetten en uitvoeren van het - door beide partijen te ondertekenen! - verbetertraject. Hij kan objectief beoordelen wat er aan de hand is, haalbare verbeterpunten definiëren en adviseren over het in te zetten instrumentarium (bijvoorbeeld scholing). Hij zorgt dat het proces constructief verloopt en goed wordt bewaakt en afgerond. Aan het eind van het traject wordt een schriftelijke, goed onderbouwde rapportage afgegeven. 

Transitievergoeding en aftrekbare kosten

De Wet Werk en Zekerheid is, zoals Frans Landstra dat fraai formuleert, met stoom en kokend water in elkaar gezet. “De toekomst is in nevelen gehuld. Samen met al mijn collega’s in het land kijk ik uit naar de eerste zaken. Dat geldt zeker ook voor de laatste fase van een ontslagprocedure, namelijk de vaststelling van de zogeheten transitievergoeding.”

Deze vergoeding komt aan de orde zodra is vastgesteld dat er geen passende vervangende arbeid mogelijk is en de werkgever ten aanzien van scholing en begeleiding niet in gebreke is gebleven. Enkel nadat daar met de werknemer overeenstemming over is bereikt (!), mag een aantal kosten van de vergoeding worden afgetrokken:

  • Kosten gericht op het voorkomen van werkloosheid of bekorting van de periode van werkloosheid (bijvoorbeeld een langere opzegtermijn).
  • Kosten die tijdens of bij het beëindigen van de arbeidsovereenkomst zijn gemaakt ter bevordering van bredere inzetbaarheid van de werknemer.
  • Investeringen in bredere ontwikkeling en scholing.

“Ik ben heel benieuwd hoe werkgevers en werknemers in de toekomst tot overeenstemming gaan komen bij disfunctioneren”, zegt Frans Landstra. “Ik schat de kans hoog in dat werknemers uiteindelijk eieren voor hun geld kiezen en zeggen: ‘doe mij het bedrag maar, dan zie ik wel af van de verplichting om een verbetertraject te doorlopen.”

Wat kan RBO voor werkgevers en HR-functionarissen betekenen?

Directeur Tineke Arends: “In de eerste plaats adviseren wij werkgevers om voor hun werknemers een jaarlijks scholingsbudget te reserveren en ook daadwerkelijk uit te geven. Wij kunnen ondersteuning bieden bij het inventariseren van de interne scholingsbehoefte. Daarbij kijken we naar functiebeschrijvingen en de richting waarin de organisatie zich ontwikkelt. Ook kunnen wij een inventarisatie van functiegericht scholingsaanbod maken. Verder registreren we de gevolgde en bekostigde scholing. Deze rapportage kan aan het dossier van de werknemer worden toegevoegd. Een eventuele weigering om scholing te volgen, wordt uiteraard ook vastgelegd. In de praktijk zal scholing vaak bestaan uit training op de werkvloer door ervaren werknemers. Daar is geen diploma aan verbonden, maar in een ePortfolio kan deze uitbreiding van kennis en vaardigheden wel worden verzameld. Onze adviseurs kunnen vervolgens beoordelen of het zinvol is om de opgedane kennis en ervaring vast te leggen in een ervaringscertificaat. Via ons EVC Dienstencentrum kan een EVC-traject in gang worden gezet. Ik verwacht dat wij in de toekomst veelvuldig worden ingeschakeld door de verbetercoaches waar Frans Landstra over sprak; een nieuw beroep, dat gezien de ingrijpendheid van de nieuwe wet volgens mij veel toekomst heeft.”

Tekst: Touché concept & copy